Phát huy tinh thần sáng tạo, khơi dậy niềm đam mê nghiên cứu khoa học trong học sinh là một trong những nhiệm vụ quan trọng của giáo dục hiện nay. Hướng tới Cuộc thi Khoa học, kĩ thuật cấp thành phố dành cho học sinh trung học năm học 2026–2027, học sinh Trường THCS Núi Đối đã nghiên cứu dự án “Giáo dục truyền thống hiếu học thông qua Văn miếu Mao Điền cho học sinh trung học cơ sở”, góp phần kết nối giá trị di sản văn hóa với hoạt động học tập, trải nghiệm và rèn luyện của học sinh.
Dự án do hai học sinh Phạm Trúc Anh và Ngô Xuân Ngọc, lớp 9A10, Trường THCS Núi Đối thực hiện, dưới sự hướng dẫn của cô giáo Ngô Thị Lê và cô giáo Đỗ Thu Hiền, giáo viên nhà trường. Đây là một trong những dự án được Trường THCS Núi Đối phê duyệt tham gia Cuộc thi Khoa học, kĩ thuật cấp thành phố dành cho học sinh trung học năm học 2026–2027 theo Quyết định số 43/QĐ-THCSNĐ ngày 16/10/2026 của Hiệu trưởng nhà trường.
Xuất phát từ mong muốn tìm hiểu những giá trị lịch sử, văn hóa của quê hương, nhóm học sinh đã lựa chọn Văn miếu Mao Điền làm đối tượng nghiên cứu, hướng tới một vấn đề có ý nghĩa thiết thực: làm thế nào để truyền thống hiếu học của cha ông trở thành động lực học tập và rèn luyện đối với học sinh trung học cơ sở ngày nay?
Truyền thống hiếu học, tôn sư trọng đạo và trọng dụng nhân tài từ lâu đã trở thành những giá trị tốt đẹp trong đời sống văn hóa Việt Nam. Tuy nhiên, việc giáo dục truyền thống đôi khi còn thiên về cung cấp kiến thức, chưa tạo được nhiều cơ hội để học sinh trực tiếp khám phá, trải nghiệm và chuyển hóa những điều đã học thành hành động cụ thể.
Từ thực tiễn đó, nhóm nghiên cứu đặt ra mục tiêu xây dựng một mô hình giáo dục giúp học sinh không chỉ hiểu về lịch sử di tích, các bậc danh nhân và truyền thống khoa bảng, mà còn biết liên hệ với bản thân, hình thành ý thức tự học, tinh thần kiên trì vượt khó và trách nhiệm gìn giữ di sản văn hóa dân tộc.
Văn miếu Mao Điền là di tích lịch sử, văn hóa tiêu biểu gắn với truyền thống khoa bảng và tinh thần tôn vinh hiền tài của vùng đất xứ Đông. Với hệ thống nhà bia Tiến sĩ, không gian kiến trúc và những câu chuyện về các danh nhân, di tích mang đến nguồn tư liệu phong phú để tổ chức các hoạt động giáo dục lịch sử, văn hóa và đạo đức cho học sinh.
Thông qua việc tìm hiểu Văn miếu Mao Điền, học sinh có cơ hội khám phá những giá trị của đạo học, nhận thức sâu sắc hơn vai trò của tri thức đối với sự phát triển của mỗi cá nhân và cộng đồng.
Dự án khai thác những bài học giáo dục từ tám vị đại khoa được phối thờ tại Văn miếu Mao Điền, gồm Chu Văn An, Mạc Đĩnh Chi, Nguyễn Trãi, Nguyễn Bỉnh Khiêm, Tuệ Tĩnh, Phạm Sư Mệnh, Vũ Hữu và Nguyễn Thị Duệ. Mỗi nhân vật là một gợi mở để học sinh tìm hiểu về học vấn, nhân cách, nghị lực, tinh thần trách nhiệm và sự cống hiến cho xã hội.
Điểm đáng chú ý là đề tài không đặt trọng tâm vào việc ghi nhớ các dữ kiện lịch sử đơn thuần, mà hướng học sinh tới những câu hỏi gần gũi với cuộc sống: Vì sao cần coi trọng việc học? Làm thế nào để vượt qua khó khăn trong học tập? Học sinh hôm nay cần làm gì để phát huy truyền thống hiếu học và bảo vệ di sản quê hương?
Từ quá trình nghiên cứu, nhóm đề xuất mô hình giáo dục gồm bốn thành tố liên hoàn: Học liệu – Trải nghiệm – Sáng tạo – Lan tỏa. Đây là nội dung trọng tâm của dự án, nhằm kết nối kiến thức lịch sử với hoạt động thực hành và sáng tạo của học sinh.
Học liệu: Học sinh tìm hiểu lịch sử Văn miếu Mao Điền, các nhân vật tiêu biểu và truyền thống khoa bảng thông qua hệ thống tư liệu, hình ảnh, sơ đồ, thẻ nhân vật và câu hỏi khám phá. Các thông tin được định hướng kiểm tra, đối chiếu nguồn trước khi sử dụng.
Trải nghiệm: Nhóm nghiên cứu đề xuất hành trình “Theo dấu chân bậc hiền tài” với năm trạm nhiệm vụ: Dấu ấn thời gian, Giải mã bia đá, Gặp gỡ tiền nhân, Kết nối giá trị và Lời hứa hiếu học. Trong quá trình tham gia, học sinh ghi lại kết quả tìm hiểu vào “Hộ chiếu trải nghiệm”, lựa chọn bài học tâm đắc và xây dựng mục tiêu học tập cho bản thân.
Bên cạnh hình thức tham quan trực tiếp, dự án còn đề xuất phương án trải nghiệm số thông qua hình ảnh, video và bản đồ số có nguồn dẫn rõ ràng, tạo điều kiện để học sinh tiếp cận nội dung học tập linh hoạt hơn.
Sáng tạo: Kiến thức thu nhận được sẽ trở thành chất liệu cho các sản phẩm học tập liên môn. Học sinh có thể viết bài thuyết minh, xây dựng hồ sơ nhân vật lịch sử, thiết kế poster, infographic, vẽ tranh, thực hiện podcast, video hoặc sản phẩm giới thiệu Văn miếu Mao Điền bằng tiếng Anh. Qua đó, các em được rèn luyện năng lực tìm kiếm thông tin, tư duy phản biện, hợp tác và trình bày ý tưởng.
Lan tỏa: Những sản phẩm học tập có chất lượng được định hướng chia sẻ thông qua chuyên mục phát thanh học đường “Văn miếu Mao Điền – Ngọn lửa hiếu học xứ Đông”, câu lạc bộ “Đại sứ hiếu học” và ngày hội “Em yêu Văn miếu Mao Điền”. Đây là cơ hội để học sinh giới thiệu những điều đã khám phá, lan tỏa tình yêu di sản và khuyến khích tinh thần học tập tích cực trong nhà trường.
Một điểm đáng chú ý của dự án là việc đề xuất sử dụng mã QR, bản đồ số và kho học liệu điện tử để hỗ trợ quá trình học tập, tìm hiểu di sản.
Thông qua các công cụ này, học sinh có thể tiếp cận thông tin về di tích, khám phá các nhân vật lịch sử, xem sản phẩm học tập và chia sẻ kết quả nghiên cứu. Việc ứng dụng công nghệ không nhằm thay thế giá trị của trải nghiệm thực tế, mà góp phần mở rộng cơ hội tiếp cận tri thức, giúp nội dung giáo dục trở nên trực quan và thuận tiện hơn.
Dự án cũng chú trọng yêu cầu bảo đảm tính chính xác của thông tin, sử dụng nguồn tư liệu có kiểm chứng và tuân thủ các quy định bảo vệ di tích. Các hoạt động tham quan, ghi hình và giới thiệu di sản cần được tổ chức phù hợp, tôn trọng không gian văn hóa, hiện vật và hướng dẫn của đơn vị quản lý.
Không chỉ đề xuất mô hình giáo dục, dự án còn xây dựng kế hoạch đánh giá sự thay đổi của học sinh trước và sau quá trình tham gia các hoạt động.
Theo thiết kế nghiên cứu, nhóm dự kiến khảo sát 160 học sinh thuộc bốn khối lớp 6, 7, 8 và 9, tổ chức nhóm thực nghiệm và nhóm đối chứng nhằm tìm hiểu những thay đổi về kiến thức di sản, nhận thức về truyền thống hiếu học, thái độ đối với việc học và hành vi tự học, kiên trì vượt khó.
Các công cụ đánh giá được đề xuất gồm bài trắc nghiệm kiến thức, phiếu khảo sát theo thang đo, quan sát và đánh giá sản phẩm học tập. Dữ liệu dự kiến được tổng hợp, xử lý bằng Microsoft Excel để phục vụ việc phân tích và đối chiếu kết quả.
Cách tiếp cận này thể hiện tinh thần nghiên cứu khoa học nghiêm túc, coi trọng dữ liệu, minh chứng và khả năng kiểm chứng. Kết quả đánh giá thực tế sẽ là cơ sở để nhóm nghiên cứu xem xét mức độ phù hợp, điều chỉnh và hoàn thiện mô hình trong quá trình triển khai.
Với cấu trúc linh hoạt, dự án có định hướng ứng dụng trong các tiết Giáo dục địa phương, Hoạt động trải nghiệm – hướng nghiệp, sinh hoạt dưới cờ, hoạt động thư viện và câu lạc bộ học sinh.
Bộ học liệu, hộ chiếu trải nghiệm, mã QR và bản đồ số có thể được tiếp tục bổ sung, hoàn thiện để phục vụ hoạt động giáo dục trong nhiều năm học. Quy trình tổ chức cũng có thể được vận dụng khi tìm hiểu các di tích lịch sử, địa điểm gắn với danh nhân, làng khoa bảng và những không gian văn hóa khác.
Quan trọng hơn, mô hình hướng học sinh tới những hành động thiết thực trong cuộc sống hằng ngày như chủ động đặt mục tiêu học tập, kiên trì giải quyết bài khó, tích cực đọc sách, biết giúp đỡ bạn bè, kính trọng thầy cô và có ý thức giữ gìn các giá trị văn hóa của quê hương.
Nếu được triển khai và đánh giá hiệu quả, mô hình sẽ góp phần làm phong phú hình thức giáo dục truyền thống, phát huy vai trò chủ động của học sinh và tăng cường sự kết nối giữa nhà trường với di sản văn hóa địa phương.
Việc nghiên cứu và xây dựng dự án khoa học, kĩ thuật là cơ hội để học sinh Trường THCS Núi Đối phát huy tinh thần chủ động, sáng tạo, rèn luyện tư duy khoa học và khả năng vận dụng kiến thức vào thực tiễn. Đồng thời, quá trình này góp phần bồi đắp tình yêu quê hương, niềm tự hào về truyền thống văn hóa dân tộc và ý thức trách nhiệm đối với cộng đồng.
Dự án “Giáo dục truyền thống hiếu học thông qua Văn miếu Mao Điền cho học sinh trung học cơ sở” của hai em Phạm Trúc Anh và Ngô Xuân Ngọc, dưới sự hướng dẫn của cô giáo Ngô Thị Lê và cô giáo Đỗ Thu Hiền, là một hướng nghiên cứu giàu ý nghĩa giáo dục, kết nối giá trị di sản với yêu cầu phát triển phẩm chất, năng lực học sinh trong giai đoạn hiện nay.
Với thông điệp “Học để hiểu – Học để trưởng thành – Học để cống hiến”, dự án góp phần lan tỏa tinh thần hiếu học, khơi dậy khát vọng vươn lên và khuyến khích mỗi học sinh biến những bài học từ truyền thống thành hành động cụ thể trong học tập, rèn luyện và cuộc sống.
Đây cũng là một trong những hoạt động thể hiện sự quan tâm của Trường THCS Núi Đối đối với việc phát triển năng lực nghiên cứu khoa học, thúc đẩy đổi mới giáo dục và xây dựng môi trường học tập tích cực, sáng tạo, giàu bản sắc văn hóa.
Một số hình ảnh của dự án:
Tiếng Việt
English
中文
Français
日本語
한국어
Español
Русский
Deutsch
ไทย
ລາວ
हिन्दी
Português